Sogndalspraten med Rolf Navarsete

Sogndal fotball trong ein stadion klubben ikkje hadde råd til. I staden for å krympe ambisjonen, gjorde dei problemet mykje større – og fekk med seg heile bygda. I Sogndalspraten fortel Rolf Navarsete korleis Campus Sogndal vart til. Her er historia, og lærdomen me tek med oss.

Først: kva campus faktisk er

Rolf si eiga overskrift er ei gigantisk ungdomssatsing innst inne i ein fjord opp under breen. Rundt 4 000 studentar og elevar. Over 40 private verksemder. 1100 tilsette. Tjue idretts- og aktivitetsanlegg, frå mosjon til toppidrett. Over tre milliardar kroner investert på 84 000 kvadratmeter – plass til tre Sogningen Storsenter. Og eit femminuttssamfunn: du kan starte i barnehagen og seinare gå ut frå universitetet, innanfor ein radius på fem minutt.

Det er lett å sjå på det og tru at nokon planla det slik. Det gjorde dei ikkje.

Problemet var 40 millionar

Rolf kallar campus eit produkt av to hendingar. Den eine er veke 41 hausten 1976, då Sogndal spelte seg opp i den øvste divisjonen og til cupfinale i same veka. Sidan har klubben vore samanhengande i norsk toppfotball i 50 år. Det tvinga fram ein profesjonell organisasjon – og eit indre ønske om eiga scene.

Den andre er at Berlinmuren fall i november 1989. Mange nye nasjonar med dårleg utbygde stadionar, og Heysel- og Hillsborough-ulykkene friskt i minne, fekk UEFA og EU til å lage lisenssystemet for dei to øvste divisjonane i heile Europa. Kravet gjaldt også ei bygd på fire–fem tusen menneske. Ny stadion ville koste 40 millionar. Pengane fanst ikkje.

Så snudde dei problemet: dei måtte byggje for tre milliardar for å få råd til dei 40 millionane.

Dei løyste ikkje sitt eige problem åleine. Dei såg seg rundt og fann alle dei andre som også stod fast. Høgskulen slet med tomt til samanslåing. Vidaregåande låg heilt sist i fylket sin prioriteringsplan. Sognahallen var full etter kort tid. Fem partar med kvar sin uløyselege floke.

Fem dagar i september 2001

Etter fleire år med forhandlingar som ikkje førte fram, regulerte fotballklubben tomta ved stadion til næring, og eit rykte om bilopprusting hamna på framsida av avisa. Dagen etter kalla ordføraren og fylkesordføraren partane inn. Fem dagar seinare fanst Eigargruppa: beslutningstakarane i Høgskulen og Statsbygg, i vidaregåande og fylkeskommunen, i Sognahallen, i Sogndal kommune og i Sogndal fotball.

Dei same rollene har sete der i 25 år. Éin skikkeleg krangel har det vore, og den handla (sjølvsagt) om parkeringsavgift.

Metoden kalla dei gryta. Alle kasta tomter, eigedomar, planar og idear oppi, fyrte på hundre og kokte alt saman på nytt. Prinsippet vart 1 + 1 = 5.

Kompetansen ingen venta seg

Det fotballklubben tok med seg inn i gryta, var kunnskap om å drive kjøpesenter. Familien til Rolf hadde vore med på å byggje opp Sogningen Storsenter, og det er ein eigen vitskap: kva som ligg attmed kva, kvar folk går, kvar glaset skal vende. Det gav tre grep som framleis pregar campus:

• Konkurrentar attmed kvarandre. Fem klesbutikkar attmed kvarandre blir éin stor klesbutikk. Fem fagmiljø attmed kvarandre blir eit sterkare fagmiljø. Idrettsfaga på høgskulen, vidaregåande, klubben og fotballkrinsen vart samlokaliserte.
• Sambruk framfor eige. Toalett, auditorium, undervisningsrom, uteplassar og parkering vart delte i staden for at kvar aktør skulle ha sitt. Delingsøkonomi før nokon hadde høyrt om Airbnb.
• Tribunar som betaler seg sjølve. Ein stadion av berre tribunar hadde dei ikkje råd til. Så bygde dei noko bak kvar tribune: idrettshall, treningsstudio, undervisning, kontor og parkering som ber kostnaden.

Under alt saman ligg éin tanke, og Rolf seier han rett ut: når menneske møtest, skjer det noko. Folk passerer kvarandre, pratar, avtalar og møtest igjen. Difor er campus bygd for at folk skal krysse kvarandre, ikkje for at kvar aktør skal ha ro.

Pengane kom av folk som stod i posisjon

Rolf og Yngve tapetserte møterommet i banken i Førde med flippover-ark før møtet, og gjekk rundt og forklarte. Dei fekk ja til 200 millionar dersom klubben skaffa 80 sjølv. I Bergen gjekk møtet med Trond Mohn mest i andre emne; dei gjekk inn og tenkte fem millionar, og gjekk ut med femten. Då banken ville ha det skriftleg, ringde dei Mohn, som svarte at pengane truleg var greie nok. Same dag stod dei på kontoen. Hans Jørgen Binningsbø var ikkje fotballinteressert, men ville ikkje vere med på berre halve hovudtribuna – så han skaffa resten av pengane.

Ingen av desse pengane kom av ein plan. Dei kom av folk som stod i posisjon lenge nok til å kjenne att sjansen.

Skuggen på himmelen

Den ærlegaste delen av samtalen kjem til slutt. Rundt 2020 kom samanslåingane på ein gong: kommunen, fylkeskommunen, NRK-distriktet, lokalavisa og høgskulen. Møteplassane Sogn hadde, og dei berande kreftene som bygde det gamle, er organiserte annleis no.

Rolf meiner det ikkje går an å gå tilbake. Oppgåva er å byggje nye strukturar og nye berebjelkar, og han er tydeleg på kven som må gjere det: campus, Sogndal-samfunnet, kommunen og fotballmiljøet, utan å vente på at storsamfunnet ordnar det.

«Det er me som må styre samfunnet, ikkje samfunnet som skal styre oss.»

Kanskje, seier han, trengst det ein ny femdagarskrig.

Dette tek me med oss

1. Bruk problemet som drivkraft. Lisenskravet var trugsmålet som utløyste heile campus-tanken. Kva problem har potensiale til å gjere det same i dag?
2. Gjer problemet større, ikkje mindre. Fleire som står fast saman, har fleire ting å kaste i gryta. Ser me potensialet for å gjere kaka større i staden for å kjempe om å få det største stykket sjølv?
3. Få beslutningstakarane rundt same bordet – og la dei bli sitjande. Tjuefem år er ikkje ei møterekkje, det er ein struktur. Maktar me å sette oss ned rundt eit bord for å finne løysingar saman?
4. Kast alt i gryta. Eigedom, planar og prestisje må kokast på nytt før 1 + 1 kan bli 5.
5. Bygg for at menneske skal møtast. Det er når folk passerer kvarandre at ting skjer.
6. Det må vere spennande og moro. Rolf kallar det heile løyndomen.
7. Ikkje vent. Dyrk fram folk som orkar å stå i posisjon over tid, og bakk dei opp når dei stikk seg fram.

Kva no?

Sognaalmenningen finst fordi me trur det går an å mobilisere i fredstid, utan at ei krise må tvinge det fram. Rolf si historie er både beviset og åtvaringa: det går an, men det skjer ikkje av seg sjølv, og strukturane som bar det før, ber det ikkje lenger.

Har du ein floke du vil kaste i gryta? Kom med problemet, gå heim med ei løysing. Og høyr heile samtalen med Rolf Navarsete i Sogndalspraten.